دستورالعمل نماز آيات

 
نماز آيات دو ركعت است و در هر ركعت پنج ركوع دارد. دستور آن نيز اين است كه انسان بعد از نيت تكبير بگويد و يك حمد و يك سوره تمام بخواند و به ركوع برود و سر از ركوع بردارد و دوباره يك حمد و يك سوره بخواند. باز به ركوع برود تا پنج مرتبه ، بعد از بلند شدن از ركوع پنجم ، دو سجده نمايد و برخيزد. ركعت دوم را هم مثل ركعت اول به جا آورد و تشهد بخواند و سلام دهد.⁽⁴⁰¹⁾
همچنين مى تواند به جاى خواندن سوره تمام ، يك سوره را پنج قسمت كند و يك آيه يا بيشتر از آن را بخواند و به ركوع برود و سر بردارد و بدون اين كه حمد بخواند، قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به ركوع برود؛ همين طور تا پيش از ركوع پنجم سوره را تمام نمايد.⁽⁴⁰²⁾
آداب نماز آيات عبارتند از:
1. در نماز آيات مستحب است كه به جاى اذان و اقامه ، سه مرتبه به قصد اميد ثواب ، بگويد: الصلاة ⁽⁴⁰³⁾
2. مستحب است كه نمازگزار بعد از ركوع پنجم و دهم بگويد: سمع اللّه لمن حمده .⁽⁴⁰⁴⁾
3. مستحب است نمازگزار پيش از هر ركوع و بعد از آن تكبير بگويد؛ ولى بعد از ركوع پنجم و دهم ، گفتن تكبير مستحب نيست . ⁽⁴⁰⁵⁾
4. مستحب است كه انسان پيش از ركوع دوم ، چهارم ، ششم ، هشتم و دهم ، قنوت بخواند و اگر فقط يك قنوت ، پيش از ركوع دهم بخواند كافى است . ⁽⁴⁰⁶⁾
5. مستحب است كه حمد و سوره نماز آيات به (بلند) خوانده شود.⁽⁴⁰⁷⁾
6. در نماز آيات مخصوصا براى كسوف خورشيد مستحب است كه انسان نمازش را طول بدهد.⁽⁴⁰⁸⁾
7. مستحب است كه در نماز آيات خصوصا در كسوف خورشيد، سوره هاى طولانى مانند يس ، روم و كهف و امثال آن خوانده شود.⁽⁴⁰⁹⁾
8. مستحب است كه نمازگزار بعد از نماز آيات تا باز شدن قرص ، در محل نماز بنشيند و مشغول دعا و ذكر شود. ⁽⁴¹⁰⁾
9. اگر تا باز شدن قرص وقت است مستحب است كه نماز را دوباره خواند.⁽⁴¹¹⁾
10. مستحب است كه نماز آيات به جماعت خوانده شود.⁽⁴¹²⁾
11. براى قضاى نماز آيات ، مستحب است كه نمازگزار غسل كند.⁽⁴¹³⁾

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ

آداب نماز آيات 

نماز آيات به واسطه چهار چيز واجب مى شود: اول : گرفتن خورشيد، دوم : گرفتن ماه ، اگر چه مقدار كمى از خورشيد و ماه گرفته شود و كسى هم از آن نترسد. سوم : زلزله اگر چه كسى هم نترسد. چهارم : رعد و برق و بادهاى سياه و سرخ و مانند اينها، در صورتى كه بيشتر مردم بترسند.⁽⁴⁰⁰⁾

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ

آداب نماز جمعه 

دو ركعت است و مثل نماز صبح مى باشد. اين نماز داراى دو قنوت است . قنوت اول قبل از ركوع ركعت اول و قنوت دوم پس از ركوع ركعت دوم است . نماز جمعه داراى دو خطبه است كه مانند اصل نماز، واجب بوده و بايد توسط امام جمعه ايراد شود. بدون اين دو خطبه ، نماز جمعه محقق نمى شود و واجب است دو خطبه را قبل از نماز جمعه بخواند.⁽³⁷⁶⁾
آداب و مستحبات نماز جمعه عبارتند از:
1. مستحب است كه در هنگام خطبه نماز جمعه ، مردم ساكت باشند و از حرف زدن بپرهيزند، كه صحبت كردن در وقت خطبه ها مكروه است . ⁽³⁷⁷⁾
2. مستحب است كه امام حمد و سوره را با صداى بلند بخواند.⁽³⁷⁸⁾
3. در ركعت اول بعد از حمد سوره جمعه و در ركعت دوم ، مستحب است كه سوره منافقون خوانده شود.⁽³⁷⁹⁾
4. مستحب است كه دو خطبه نماز جمعه ، در وقت ظهر خوانده شود.⁽³⁸⁰⁾
5. در خطبه اول مستحب است كه حمد الهى ، به لفظ جلاله (اللّه ) باشد.⁽³⁸¹⁾
6. مستحب است كه در خطبه دوم ، امام جمعه پس از درود بر پيغمبر صل الله عليه و آله به ائمه معصومين نيز درود بفرستد و براى مومنين استغفار كند.⁽³⁸²⁾
7. مستحب است كه خطبه هاى منسوب به اميرالمومنين عليه السلام يا آنچه از ائمه معصومين عليهم السلام وارد شده انتخاب شود.⁽³⁸³⁾
8. شايسته است امام خطيب ، بليغ باشد و به تناسب اوضاع و احوال سخن بگويد و عبارات فصيح و روان به كار برد. مصالح اسلام و مسلمين را تشخيص بدهد. چنان شجاع باشد كه در راه خدا از ملامت و نكوهش ‍ احدى بيم به خود راه ندهد، از پرگويى و شوخى و بيهوده گويى بپرهيزد.⁽³⁸⁴⁾
9. مستحب است كه امام خطيب در زمستان و تابستان ، عمامه داشته باشد.⁽³⁸⁵⁾
10. مستحب است كه امام خطيب در زمستان و تابستان ، ردايى از برد يمنى يا (عدنى ) بپوشد و خود را بيارايد.⁽³⁸⁶⁾
11. مستحب است كه امام خطيب ، تميزترين لباس هاى خود را بپوشد و خود را خوش بو كند، به طورى كه با وقار و سكينه باشد.⁽³⁸⁷⁾
12. مستحب است كه امام قبل از خطابه ، هنگامى كه مؤ ذن اذان مى گويد او بر منبر نشسته باشد، تا اذان به پايان برسد.⁽³⁸⁸⁾
13. مستحب است كه امام جمعه هنگام صعود به منبر خطابه ، روبروى مردم بايستد و سلام كند، مردم نيز با چهره هاى خود از او استقبال كنند.⁽³⁸⁹⁾
14. مستحب است كه امام خطيب ، به چيزى از قبيل كمان و شمشير (اسلحه ) و عصا تكيه كند.⁽³⁹⁰⁾
15. مستحب است كه مردم نيز خود را روبروى امام خطيب قرار دهند.⁽³⁹¹⁾
16. مستحب است كه امام خطيب در هنگام موعظه و سفارش به تقوا، صداى خود را چنان بلند نمايد كه همه حاضرين مواعظ او را بشنوند. در مجامع بزرگ نيز توسط بلندگوها به خطبه بپردازد تا تشويق و تحذير و مسائل مهمه را به گوش همگان برساند.⁽³⁹²⁾
17. مستحب است كه امام در حال خطبه ، سخنى غير مربوط به خطبه ها نگويد.⁽³⁹³⁾
18. مستحب است كه امام و مستمعين در حال خطبه ، واجد طهارت كامل (كه براى نماز معتبر است ) باشند.⁽³⁹⁴⁾
19. مستحب است كه ماءمومين در حال خطبه ، روبروى امام بوده و بيش از مقدارى كه در نماز مى توانند خود را از قبله منحرف كنند، رو بر نگردانند.⁽³⁹⁵⁾
20. احتياط مستحب آن است كه قبل از اقامه نماز جمعه مطمئن شوند مطمئن شوند كه در كمتر از حد مقرر، نماز جمعه ديگرى قبل از آنها و يا مقارن آنها برگزار نشده و نمى شود.⁽³⁹⁶⁾ (حد مقرر يك فرسخ است ؛ نبايد در فاصله اى كمتر از يك فرسخى آن نماز جمعه ديگرى منعقد شود).⁽³⁹⁷⁾
21. مستحب است كه امام جمعه از شبهات اجتناب كند.
22. مستحب است كه امام جمعه ، مواظب بر نمازهاى خود در وقتشان باشد.
23. مستحب است كه امام جمعه محرمات حتى مكروهات را ترك نمايد.
24. مستحب است كه امام جمعه بر انجام اوامر الهى حتى مستحبات حريص باشد.
25. مكروه است كه خطيب در حال خطبه سخن ديگر غير از خطبه بگويد.⁽³⁹⁸⁾
26. حرف زدن ماءمومين در هنگام ايراد خطبه ها مكروه است . ⁽³⁹⁹⁾
آداب نماز آيات 
نماز آيات به واسطه چهار چيز واجب مى شود: اول : گرفتن خورشيد، دوم : گرفتن ماه ، اگر چه مقدار كمى از خورشيد و ماه گرفته شود و كسى هم از آن نترسد. سوم : زلزله اگر چه كسى هم نترسد. چهارم : رعد و برق و بادهاى سياه و سرخ و مانند اينها، در صورتى كه بيشتر مردم بترسند.⁽⁴⁰⁰⁾

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ

مكروهات نماز جماعت

 
1. اگر در صف هاى جماعت جا براى ايستادن باشد، مكروه است كه انسان تنها بايستد.⁽³⁶⁶⁾
2. مكروه است كه ماءموم ذكرهاى نماز را طورى بگويد كه امام بشنود.⁽³⁶⁷⁾
3. مسافرى كه نماز ظهر، عصر و عشا را دو ركعت مى خواند، مكروه است كه در اين نمازها به كسى كه مسافر نيست اقتدا كند.⁽³⁶⁸⁾
4. كسى كه مسافر نيست ، مكروه است كه در نمازهاى ظهر، عصر و عشا به مسافر اقتدا كند.⁽³⁶⁹⁾
5. كراهت دارد كسى كه مرض جذام يا پيسى دارد، براى ماءموم سالم امامت كند.⁽³⁷⁰⁾
6. كراهت دارد كسى كه حد و تازيانه خورده و توبه كرده است ، امامت كند.⁽³⁷¹⁾
7. كراهت دارد مسلمانى كه در بلاد كفر ساكن است ، براى مسلمانى كه در بلاد اسلامى ساكن است ، امامت كند.⁽³⁷²⁾
8. مكروه است كسى كه تيمم كرده ، براى كسى كه با وضو و يا با غسل مى باشد، امامت كند.
9. اگر براى امام جماعت در اثناء نماز، اتفاقى افتد (حدثى از او سر بزند يا بى هوش شود) كه نتواند نماز را تمام كند، از آن جايى كه بايد كسى از ماءمومين به جاى او گماشته شود براى امامت ، كراهت دارد كه به جاى او ماءمومى گماشته شود كه در اثناء نماز رسيده ، بلكه سزاوار است ماءمومى كه از اول اقامه نماز حاضر بوده ، به نيابت از امام نماز را ادامه دهد.⁽³⁷³⁾
10. مكروه است بعد از اين كه مؤ ذن جمله قد قامت الصلوة را گفت ، امام و ماءموم صحبت كنند.⁽³⁷⁴⁾
11. كراهت دارد كسى كه كور است ، براى كسى كه بينا است ، امامت كند.⁽³⁷⁵⁾

بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحيمْ

فضيلت نماز جماعت  

مستحب است كه نمازهاى واجب مخصوصا نمازهاى يوميه را به جماعت بخوانند و در نماز صبح ، مغرب و عشا، براى همسايه مسجد و كسى كه صداى اذان را مى شنود بيشتر سفارش شده است .⁽³⁴³⁾
در روايتى آمده است كه اگر يك نفر به امام جماعت اقتدا كند، هر ركعت از نماز آنان ثواب صد و پنجاه نماز و اگر دو نفر اقتدا كنند، هر ركعتى ثواب ششصد نماز دارد و هر چه بيشتر شوند، ثواب نمازشان بيشتر مى شود تا به ده نفر برسند، عده آنان كه از ده گذشت اگر تمام آسمانها كاغذ و درياها مركب و درختها قلم و جن و انس و ملائكه نويسنده شوند، نمى توانند ثواب يك ركعت آن را بنويسند.⁽³⁴⁴⁾
در اينجا بعضى از آداب نماز جماعت را متذكر مى شويم :
1. مستحب است كه انسان صبر كند تا نماز را به جماعت بخواند و نماز جماعت از نماز اول وقت كه فرادى (تنها) خوانده شود بهتر است . همچنين نماز جماعتى را كه مختصر بخوانند از نماز فرادى كه آن را طول بدهند، بهتر مى باشد.⁽³⁴⁵⁾
2. وقتى كه نماز جماعت بر پا مى شود، مستحب است كسى كه نمازش را فرادى خوانده ، دوباره نمازش را به جماعت بخواند.⁽³⁴⁶⁾
3. بعد از تكبير امام اگر صف جلو، آماده نماز و تكبير گفتن آنان نزديك باشد، كسى كه در صف بعد ايستاده مى تواند تكبير بگويد، ولى احتياط مستحب آن است كه صبر كند تا تكبير صف جلو تمام شود.⁽³⁴⁷⁾
4. احتياط مستحب آن است كه جاى سجده ماءموم با جاى كسى كه جلوى او ايستاده ، فاصله اى نداشته باشد. ⁽³⁴⁸⁾
5. اگر موقعى كه انسان مشغول خواندن نماز مستحبى است جماعت بر پا شود، چنان چه اطمينان ندارد كه اگر نماز را تمام كند به جماعت برسد، مستحب است كه نماز را رها كرده و مشغول جماعت شود. همچنين اگر اطمينان نداشته باشد كه به ركعت اول مى رسد مستحب است كه به همين دستور رفتار نمايد.⁽³⁴⁹⁾
6. اگر موقعى كه انسان مشغول خواندن نماز سه ركعتى يا چهار ركعتى است نماز جماعت بر پا شود، چنانچه به ركوع ركعت سوم نرفته و اطمينان ندارد كه اگر نماز را تمام كند به جماعت برسد، مستحب است كه به نيت نماز مستحبى ، نماز را دو ركعتى تمام كرده و خود را به جماعت برساند.⁽³⁵⁰⁾
7. اگر ماءموم در ركعت اول و دوم نماز صبح ، مغرب و عشا صداى امام را نشنود، مستحب است كه حمد و سوره را آهسته بخواند.⁽³⁵¹⁾
8. مستحب است كه ماءموم در ركعت اول و دوم نماز ظهر و عصر، به جاى حمد و سوره ذكر بگويد.⁽³⁵²⁾
9. اگر ماءموم يك مرد باشد، مستحب است كه طرف راست امام بايستد و اگر يك زن باشد، در طرف چپ امام ، به گونه اى كه جاى سجده اش مساوى با زانو يا قدم امام باشد.⁽³⁵³⁾
10. اگر ماءموم يك مرد و يك زن يا يك مرد و چند زن باشند، مستحب است كه مرد، طرف راست امام و باقى پشت سر امام بايستند و اگر چند مرد يا چند زن باشند پشت سر امام بايستند و اگر چند مرد و چند زن باشند مردها عقب امام و زن ها پشت مردها بايستند.⁽³⁵⁴⁾
11. اگر امام و ماءموم هر دو زن باشند، احتياط آن است كه امام كمى جلوتر بايستد. ⁽³⁵⁵⁾
12. مستحب است كه امام در وسط صف بايستد.⁽³⁵⁶⁾
13. مستحب است كه اهل علم و كمال و تقوى در صف اول بايستند.⁽³⁵⁷⁾
14. مستحب است كه صف هاى جماعت منظم باشد.⁽³⁵⁸⁾
15. مستحب است كه بين كسانى كه در يك صف ايستاده اند فاصله نباشد و شانه آنان هم رديف با يكديگر باشد.⁽³⁵⁹⁾
16. مستحب است كه بعد از گفتن قد قامت الصلاة ماءمومين برخيزند.⁽³⁶⁰⁾
17. مستحب است امام جماعت رعايت حال ماءمومى را كه از ديگران ضعيف تر است بكند و عجله نكند تا افراد ضعيف به او برسند.⁽³⁶¹⁾
18. مستحب است كه امام جماعت ، قنوت ، ركوع و سجود را طول ندهد، مگر آنكه بداند همه كسانى كه به او اقتدا كرده اند، مايل به اين كار هستند.⁽³⁶²⁾
19. مستحب است كه امام جماعت در حمد و سوره و ذكرهايى كه بلند مى خواند، صداى خود را به قدرى بلند كند كه ديگران بشنوند؛ ولى بايد بيش از اندازه صدا را بلند نكند.⁽³⁶³⁾
20. اگر امام در ركوع بفهمد كسى تازه رسيده و مى خواهد اقتدا كند، مستحب است كه ركوع را دو برابر هميشه طول بدهد و بعد برخيزد، اگر چه بفهمد كس ديگرى هم براى اقتدا وارد شده است .⁽³⁶⁴⁾
21. مستحب است كه براى بر پا كردن جماعت امامى كه قرائتش بهتر است ، از امام هاى ديگر مقدم شود.⁽³⁶⁵⁾

مكروهاتى ديگر در باب نماز  

1. مكروه است كه انسان در نماز، صورت را كمى به طرف راست و چپ بگرداند.
2. مكروه است كه انسان در نماز، چشم ها را ببندد.⁽³²⁴⁾
3. مكروه است كه نمازگزار در نماز، چشم ها را به طرف راست و چپ بگرداند.⁽³²⁵⁾
4. مكروه است كه نمازگزار در نماز، با ريش و دست خود بازى كند و انگشت ها را داخل هم نمايد.⁽³²⁶⁾
5. انداختن آب دهان در نماز كراهت دارد.⁽³²⁷⁾
6. نگاه كردن به خط قرآن يا كتاب يا خط انگشترى در نماز كراهت دارد.⁽³²⁸⁾
7. كراهت دارد كه موقع خواندن حمد و سوره و گفتن ذكر، براى شنيدن حرف كسى ساكت شد، بلكه هر كارى خضوع و خشوع را در نماز از بين مى برد مكروه است . ⁽³²⁹⁾
8. هنگامى كه انسان خوابش مى آيد، مكروه است نماز بخواند. ⁽³³⁰⁾
9. مكروه است كه انسان موقع خوددارى از بول و غايط، نماز بخواند.⁽³³¹⁾
10. پوشيدن جوراب تنگ كه پا را فشار دهد در نماز، مكروه است . ⁽³³²⁾
11. مكروه است كه نمازگزار در نماز، دهن دره كند.
12. مكروه است كه نمازگزار در نماز، انگشتان خود را بشكند.⁽³³³⁾
13. كراهت دارد كه انسان در نماز آه بكشد، به گونه اى كه مشتمل بر يك حرف باشد.
14. ناله كردن در نماز به طورى كه مشتمل بر يك حرف باشد مكروه است . ⁽³³⁴⁾
15. شكستن نماز به خاطر مالى كه اهميت ندارد، مكروه است . ⁽³³⁵⁾
16. پوشيدن لباس سياه ، چرك ، تنگ ، لباس شرابخوار و لباس كسى كه از نجاست پرهيز نمى كند، براى نماز مكروه است . ⁽³³⁶⁾
17. پوشيدن لباسى كه نقش صورت روى آن است ، براى نماز كراهت دارد.⁽³³⁷⁾
18. باز بودن دكمه هاى لباس در نماز، كراهت دارد.⁽³³⁸⁾
19. به انگشت كردن انگشترى كه نقش صورت بر روى آن حك شده است ، مكروه مى باشد.⁽³³⁹⁾
20. خواندن نماز واجب در خانه كعبه و بر بام آن مكروه است ؛ و در حالت ناچارى مانعى ندارد.⁽³⁴⁰⁾
21. چيزى بر دهان بستن ، هم براى مرد و هم براى زن مكروه است . ⁽³⁴¹⁾
22. پيچيدن جامه بر خود در نماز، مكروه است . ⁽³⁴²⁾